Post 11.1 mein 2-digit × 12 kiya. Aaj lambe number: 3-digit aur 4-digit! Achhi khabar: niyam bilkul wahi hai, double + padosi. Bas kadam zyada hain, aur kabhi-kabhi carry 2 bhi aata hai. Number jitna bhi lamba ho, niyam se har kadam ek chhota jod hi rehta hai. Rail ke dibbon ki tarah: ek ke baad ek! 🚂
⏱ Before Timer: Pehle Purane Tareeke Se
Pehle school wala tareeka. 3142 × 12 = 3142 × 10 + 3142 × 2:
- 3142 × 2 (column mein, right se): 2 × 2 = 4; 2 × 4 = 8; 2 × 1 = 2; 2 × 3 = 6. Pehli line: 6284.
- 3142 × 10: peeche 0 lagao: 31420.
- Dono line jodo (column mein, carry ke saath): 31420 + 6284 = 37704.
Lamba jod aur 5 digit ki line: galti ka mauka zyada. Aaj ki trick yeh sab ek line mein karegi.
Ab phone ya ghadi mein stopwatch (samay naapne wali ghadi) chalu kijiye. Neeche wala sawaal isi school wale tareeke (column method) se kijiye, copy-pencil ke saath. Column method na aata ho to ungliyon pe gin kar bhi kar sakte hain. Jaise hi jawab mil jaaye, stopwatch rok dijiye aur apna time likh lijiye.
Mera time: ______ second
Jawab dekho
3142 × 12 = 37704
Abhi trick nahi dekhni! Post ke end mein After Timer mein yahi sawaal trick se karenge aur dono time ki tulna karenge. 😊
— 📌 charumam.com
✅ Pehle Yeh Aata Hai
Chahiye: Post 11.1 ka niyam, ek-digit ka double, aur carry. Lambe number ke liye jagahon ke naam bhi: right se Ikai, Dahai, Saikda, Hazaar, aur paanchvi jagah Das hazaar (10000 wale). Jaise 37704 mein sabse left wala 3 das hazaar hai, yaani 30000. Naye shabd:
📖 Shabd jo is post mein aayenge
- Das hazaar: right se paanchvi jagah, 10000 wale. 37704 = 3 das hazaar + 7 hazaar + 7 saikde + 0 dahai + 4 ikai.
- Carry 2: jab jod 20 se 29 ke beech aaye: jaise 28 → 8 likho, 2 carry (28 = 2 dahai + 8).
- Chain (lambi kadi): har kadam ka carry agle kadam mein jaata hai, rail ke dibbon jaisa. Isliye kadam kram se, ek-ek karke.
- Beech ka 0: number ke beech 0 ho (2005), to us 0 ka double bhi 0. Bas padosi aur carry jodo.
- Andaaza: pehle mote taur pe jawab ka size socho: 3142 × 12 matlab 31420 se thoda zyada.
📏 Bade numbers padhna aur round number mein jodna
Har digit ki ek jagah (place) hoti hai. Right se gino: pehli jagah Ikai (ones, 1 wale), uske left mein Dahai (tens, 10 wale), phir Saikda (hundreds, 100 wale), phir Hazaar (thousands, 1000 wale).
10 ka bundle: 10 ikai = 1 dahai (10). 10 dahai = 1 saikda (100). 10 saikde = 1 hazaar (1000). Har jagah apne right wali jagah se 10 guna badi hai.
| Number | Kaise padhein | Kis cheez se bana |
|---|---|---|
| 98 | attaanve | 9 dahai (90) + 8 ikai |
| 165 | ek sau painsath | 1 saikda (100) + 6 dahai (60) + 5 ikai |
| 999 | nau sau ninyaanve | 9 saikde (900) + 9 dahai (90) + 9 ikai |
| 1011 | ek hazaar gyaarah | 1 hazaar (1000) + 0 saikda + 1 dahai (10) + 1 ikai |
Round number mein chhota number jodna (place box niyam): chhote number ko right se likho, yaani ikai ke neeche ikai, dahai ke neeche dahai. Phir har dabbe mein jo hai, woh jawab mein utaar do. Ek digit wala number sirf ikai ka zero badalta hai, do digit wala ikai aur dahai dono.
- 100 + 65: 65 mein do digit, to 6 dahai mein aur 5 ikai mein: 1|6|5 = 165.
- 100 + 2: 2 sirf ikai mein, dahai ka 0 waise hi rehta hai: 1|0|2 = 102 (12 nahi, 120 nahi!).
- 200 + 6: 6 sirf ikai mein: 2|0|6 = 206.
- 1000 + 11: 11 mein do digit, to 1 dahai mein aur 1 ikai mein: 1|0|1|1 = 1011.
✌️ Double karna kya hai?
Double matlab number ko do baar lena, yaani number mein wahi number jodna. 7 ka double: 7 + 7 = 14. Yahi 2 × 7 bhi hai (GUNA box: 2 × 7 matlab 7 ko 2 baar jodo).
| Digit | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Double | 0 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 | 12 | 14 | 16 | 18 |
(Table mein upar digit hai, neeche uska double. Jaise 6 ke neeche 12, kyunki 6 + 6 = 12.) Is chapter mein hum sirf ek digit (0 se 9) ka double karenge, to sabse bada double 18 hai.
🧩 Trachtenberg ke 5 shabd (bahut dhyaan se)
1. Aage 0 lagao. Number ke left mein (shuru mein) ek 0 likh do: 3142 → 03142. Isse number ki keemat nahi badalti: 03142 mein “0 das hazaar” hai, yaani koi das hazaar nahi, to 03142 aur 3142 ek hi hain (jaise ₹03142 aur ₹3142 ek hi). Yeh 0 isliye lagate hain kyunki jawab mein ek jagah zyada aa sakti hai, aur us jagah ke liye bhi ek digit chahiye.
2. Right se left chalo. Kaam ikai (sabse right wala digit) se shuru karo, phir dahai, phir saikda… bilkul school ke column method ki tarah. Kyun? Kyunki carry hamesha left wali jagah mein jaata hai, to pehle right wali jagah poori karni padti hai.
3. Padosi = thik right wala digit. Jis digit pe kaam kar rahe ho, uske thik right (daayein) mein jo digit baitha hai, woh uska padosi hai. 03142 mein: 2 (ikai) ke right mein kuch nahi, to uska padosi nahi hai (0 maano). 4 ka padosi 2. Aage wale 0 ka padosi 3. Dhyaan: padosi hamesha right wala, left wala nahi.
4. Carry (haath ka). Jab kisi jagah ka jod 10 ya zyada aaye, to wahan sirf ikai wala digit (aakhri digit) likho, aur baaki hissa carry banakar left wali agli jagah ke jod mein mila do. Jaise jod 16 aaya: 6 likho, 1 carry. Jod 23 aaya: 3 likho, 2 carry (kyunki 23 = 2 dahai + 3). Is chapter mein carry 1 ya 2 tak aa sakta hai.
5. Aakhri kadam (aage wala 0). Sabse left wale 0 pe bhi niyam lagao. Wahan jo jod aaye, poora likh do (agar 11 aaye to 11), kyunki uske left mein aur koi jagah nahi bachi.
Aaj ka niyam ek line mein: har digit pe “double karo, padosi jodo”, right se left, carry ke saath.
🔁 Chhota sa warm-up
- 9 ka double + padosi 9 + carry 1 = ?
- 02005 mein saikde ke 0 ka padosi kaun?
- 37704 mein Das hazaar ki jagah kaunsa digit?
Answers dekho
- 28 (18 + 9 + 1 = 28), yaani 8 likho, 2 carry
- 0 (dahai wala 0)
- 3
Bas! Lambe number ke liye yahi teen cheezein chahiye.
— 📌 charumam.com
🎬 Kahani: Railway Ki Seat Ginti
Aarav ke chacha railway mein kaam karte hain. Ek train mein 12 dibbe hain aur har dibbe mein 899 log baith sakte hain (bahut lambi train!). Chacha ne poocha: “Poori train mein kitne log?”
Aarav ne likha 0899, aur right se chalne laga: “9 ka double 18: 8 likho, 1 haath. 9 ka double 18, padosi 9, carry 1: 18 + 9 + 1 = 28: 8 likho, 2 haath. 8 ka double 16, padosi 9, carry 2: 16 + 9 + 2 = 27: 7 likho, 2 haath. Aage 0: padosi 8 + 2 = 10.”
“10788 log!” Chacha ne register mein dekha: bilkul sahi! 🚂
Aarav bola: “Carry 2 bhi aaya, par niyam wahi raha.” Aaj yahi seekhenge.
— 📌 charumam.com
🪄 Trick Step by Step: Wahi Niyam, Zyada Kadam, Carry 2 Tak
💡 Is post ki ek badi baat: Number kitna bhi lamba ho: aage 0 → right se left → har digit ka double + padosi + carry. Jod 10 se 19 → carry 1. Jod 20 se 29 → carry 2. Har kadam ka carry agle kadam mein. Aakhri kadam poora likho.
Step 1: Aage 0 aur jagahen pehchano
Sawaal: 3142 × 12. Aage 0: 03142. Ab 5 kadam honge (4 digit + aage wala 0). Jawab mein 5 digit tak aa sakte hain.
Step 2: Har digit pe double + padosi
Right se left, har kadam pe teen cheezein jodo: digit ka double, uska padosi (right wala), aur pichle kadam ka carry (agar ho).
3142 × 12: number ke aage 0 lagao → 03142. Ab right se left (ikai se shuru) har digit pe niyam:
| Kadam | Jagah | Digit | Kaam | Likho | Carry aage |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ikai | 2 | 2 ka double: 2 + 2 = 4; padosi nahi (ikai ke right mein koi digit nahi). Kul: 4 | 4 | 0 |
| 2 | Dahai | 4 | 4 ka double: 4 + 4 = 8; padosi 2 jodo. Jod: 8 + 2 = 10 | 0 | 1 |
| 3 | Saikda | 1 | 1 ka double: 1 + 1 = 2; padosi 4 jodo; haath ka carry 1. Jod: 2 + 4 + 1 = 7 | 7 | 0 |
| 4 | Hazaar | 3 | 3 ka double: 3 + 3 = 6; padosi 1 jodo. Jod: 6 + 1 = 7 | 7 | 0 |
| 5 | Das hazaar | 0 (aage wala) | aage wala 0: double 0 + 0 = 0; padosi 3 jodo. Jod: 0 + 3 = 3 | 3 | — |
Ab “Likho” wale digit neeche se upar, yaani left se right padho: 3 | 7 | 7 | 0 | 4 → 37704.
Step 3: Carry 2 ko pehchano
Sabse bada jod kitna ho sakta hai? Sabse bada digit 9, uska double 18. Sabse bada padosi 9. Sabse bada carry 2. Kul 18 + 9 + 2 = 29. To jod kabhi 29 se upar nahi jaata, isliye carry sirf 0, 1 ya 2 hota hai.
Step 4: Andaaze se check
3142 × 12 matlab 31420 (× 10) se thoda zyada: 31420 + 6284. Jawab 37704 ✅ (31420 se thoda bada, 5 digit).
Carry 2 wala lamba sawaal: 899 × 12
Yahan do baar carry 2 aata hai. Dhyaan se dekho: 28 → 8 likho, 2 carry; 27 → 7 likho, 2 carry.
899 × 12: number ke aage 0 lagao → 0899. Ab right se left (ikai se shuru) har digit pe niyam:
| Kadam | Jagah | Digit | Kaam | Likho | Carry aage |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ikai | 9 | 9 ka double: 9 + 9 = 18; padosi nahi (ikai ke right mein koi digit nahi). Kul: 18 | 8 | 1 |
| 2 | Dahai | 9 | 9 ka double: 9 + 9 = 18; padosi 9 jodo; haath ka carry 1. Jod: 18 + 9 + 1 = 28 | 8 | 2 |
| 3 | Saikda | 8 | 8 ka double: 8 + 8 = 16; padosi 9 jodo; haath ka carry 2. Jod: 16 + 9 + 2 = 27 | 7 | 2 |
| 4 | Hazaar | 0 (aage wala) | aage wala 0: double 0 + 0 = 0; padosi 8 jodo; haath ka carry 2. Jod: 0 + 8 + 2 = 10 | 10 (aakhri kadam: jo aaya poora likho) | — |
Ab “Likho” wale digit neeche se upar, yaani left se right padho: 10 | 7 | 8 | 8 → 10788.
Beech mein 0 ho to? 2005 × 12
0 ka double 0 hai, to us kadam pe sirf padosi aur carry bachte hain. Ghabraana nahi, niyam wahi.
2005 × 12: number ke aage 0 lagao → 02005. Ab right se left (ikai se shuru) har digit pe niyam:
| Kadam | Jagah | Digit | Kaam | Likho | Carry aage |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ikai | 5 | 5 ka double: 5 + 5 = 10; padosi nahi (ikai ke right mein koi digit nahi). Kul: 10 | 0 | 1 |
| 2 | Dahai | 0 | 0 ka double: 0 + 0 = 0; padosi 5 jodo; haath ka carry 1. Jod: 0 + 5 + 1 = 6 | 6 | 0 |
| 3 | Saikda | 0 | 0 ka double: 0 + 0 = 0; padosi 0 jodo. Jod: 0 + 0 = 0 | 0 | 0 |
| 4 | Hazaar | 2 | 2 ka double: 2 + 2 = 4; padosi 0 jodo. Jod: 4 + 0 = 4 | 4 | 0 |
| 5 | Das hazaar | 0 (aage wala) | aage wala 0: double 0 + 0 = 0; padosi 2 jodo. Jod: 0 + 2 = 2 | 2 | — |
Ab “Likho” wale digit neeche se upar, yaani left se right padho: 2 | 4 | 0 | 6 | 0 → 24060.
🆘 Atak gaye? Aise socho
- Kadam gin lo: jitne digit, utne kadam + 1 (aage wale 0 ka). 3142 → 5 kadam.
- Har kadam pe teen cheezein: double, padosi, carry. Ek bhi chhoot gayi to jawab galat.
- Carry 1 ya 2? Jab jod 10 ya zyada ho, tab jod ka pehla digit hi carry hai: 17 → 1, 28 → 2. Ek-digit jod (jaise 7) pe carry 0.
- Beech ka 0: 0 ka double 0, bas padosi + carry.
- Check: number × 10 + number × 2, ya andaaza (× 10 se thoda zyada).
— 📌 charumam.com
🔍 Yeh Kaam Kyun Karta Hai?
Lambe number pe bhi 12 = 10 + 2. 3142 × 12 = 3142 × 10 + 3142 × 2.
- × 10: 31420. Har digit ek jagah left: 2 ikai se dahai mein, 4 dahai se saikde mein, 1 saikde se hazaar mein, 3 hazaar se das hazaar mein. Har khaane mein ab uska padosi (right wala digit) baitha hai.
- × 2: har digit apni jagah pe double: 4, 8, 2, 6 (ikai se left ki taraf).
- Khaane-khaane jodo: Ikai 4 + 0 = 4. Dahai 8 + 2 = 10. Saikda 2 + 4 = 6. Hazaar 6 + 1 = 7. Das hazaar 0 + 3 = 3.
- Carry: dahai ka 10 → 0 likho, 1 saikde mein: 6 + 1 = 7. Jawab: 3 | 7 | 7 | 0 | 4 = 37704.
Neeche chitra mein yahi khaane hain. Number lamba ho to bas khaane zyada, soch wahi.
Carry 2 ka chitra: 899 × 12
Is chitra mein dahai aur saikde ka jod 18 + 9 = 27 aur 16 + 9 = 25 aata hai. Carry jodne pe 28 aur 27 bante hain, isliye wahan 2 carry hota hai.
— 📌 charumam.com
✏️ Solved Examples (Har Ek Normal Tareeke Se Check)
Example 1: 324 × 12 = ? (bina carry)
Aage 0: 0324. Ikai 4: double 4 + 4 = 8 → 8 likho. Dahai 2: double 2 + 2 = 4, padosi 4; 4 + 4 = 8 → 8 likho. Saikda 3: double 3 + 3 = 6, padosi 2; 6 + 2 = 8 → 8 likho. Aage wala 0: padosi 3; 0 + 3 = 3 → 3 likho (aakhri kadam). Jawab: 3 | 8 | 8 | 8 → 3888.
✔️ Normal tareeke se check: 324 × 10 = 3240, 324 × 2 = 648, 3240 + 648 = 3888 ✅
Example 2: 467 × 12 = ?
Aage 0: 0467. Ikai 7: double 7 + 7 = 14 → 4 likho, carry 1. Dahai 6: double 6 + 6 = 12, padosi 7, carry 1; 12 + 7 + 1 = 20 → 0 likho, carry 2. Saikda 4: double 4 + 4 = 8, padosi 6, carry 2; 8 + 6 + 2 = 16 → 6 likho, carry 1. Aage wala 0: padosi 4, carry 1; 0 + 4 + 1 = 5 → 5 likho (aakhri kadam). Jawab: 5 | 6 | 0 | 4 → 5604.
✔️ Normal tareeke se check: 467 × 10 = 4670, 467 × 2 = 934, 4670 + 934 = 5604 ✅
Example 3: 2005 × 12 = ? (beech mein 0)
Aage 0: 02005. Ikai 5: double 5 + 5 = 10 → 0 likho, carry 1. Dahai 0: double 0 + 0 = 0, padosi 5, carry 1; 0 + 5 + 1 = 6 → 6 likho. Saikda 0: double 0 + 0 = 0, padosi 0; 0 + 0 = 0 → 0 likho. Hazaar 2: double 2 + 2 = 4, padosi 0; 4 + 0 = 4 → 4 likho. Aage wala 0: padosi 2; 0 + 2 = 2 → 2 likho (aakhri kadam). Jawab: 2 | 4 | 0 | 6 | 0 → 24060.
✔️ Normal tareeke se check: 2005 × 10 = 20050, 2005 × 2 = 4010, 20050 + 4010 = 24060 ✅
Example 4: 6789 × 12 = ? (carry 2 baar-baar)
Aage 0: 06789. Ikai 9: double 9 + 9 = 18 → 8 likho, carry 1. Dahai 8: double 8 + 8 = 16, padosi 9, carry 1; 16 + 9 + 1 = 26 → 6 likho, carry 2. Saikda 7: double 7 + 7 = 14, padosi 8, carry 2; 14 + 8 + 2 = 24 → 4 likho, carry 2. Hazaar 6: double 6 + 6 = 12, padosi 7, carry 2; 12 + 7 + 2 = 21 → 1 likho, carry 2. Aage wala 0: padosi 6, carry 2; 0 + 6 + 2 = 8 → 8 likho (aakhri kadam). Jawab: 8 | 1 | 4 | 6 | 8 → 81468.
✔️ Normal tareeke se check: 6789 × 10 = 67890, 6789 × 2 = 13578, 67890 + 13578 = 81468 ✅
— 📌 charumam.com
🕉️ Vedic Maths Connection
Vedic Maths ka Urdhva-Tiryagbhyam (seedha aur tirchha) sutra lambe number pe bhi yahi karta hai: 12 ke “1” se har digit ek jagah left (padosi), aur “2” se har digit double. Har khaane mein dono jod lo. Trachtenberg ne isi soch ko ek aasaan line mein bola: “double karo, padosi jodo”. Dono tareeke place value ki taakat se chalte hain, ratte se nahi.
— 📌 charumam.com
🧭 Kab Use Karein, Kab Nahi
| Situation | Trick use karein? | Kyun |
|---|---|---|
| 3-digit × 12 (467 × 12) | ✅ Haan | 4 kadam, ek line. |
| 4-digit × 12 (3142 × 12) | ✅ Haan | 5 kadam. Copy pe pehle, phir mann mein. |
| Beech mein 0 (2005 × 12) | ✅ Haan | 0 ka double 0; bas padosi + carry. |
| Bahut saare 9 (899 × 12) | ✅ Dhyaan se | Carry 2 aayega; har kadam pe jod theek se. |
| Number ke peeche 0 (760 × 12) | ✅ Shortcut | 76 × 12 = 912, phir peeche 0: 9120. |
| × 120 ya × 1200 | ✅ Haan | Pehle × 12, phir peeche 0 ya 00 (Chapter 5 jaisa). |
— 📌 charumam.com
❌→✅ Common Mistakes
Galti 1: Carry 2 ko 1 maan liya
Sawaal: 899 × 12
❌ Galat: 28 pe sirf 1 carry kiya.
✅ Sahi: 28 = 2 dahai + 8, to 2 carry. Jawab 10788.
Galti 2: Beech ke 0 pe padosi bhool gaye
Sawaal: 2005 × 12
❌ Galat: dahai ke 0 ka double 0 likh diya, padosi 5 aur carry 1 bhool gaye → 24000 jaisa.
✅ Sahi: 0 + 5 + 1 = 6 → 24060.
Galti 3: Aakhri kadam chhoot gaya
Sawaal: 3142 × 12
❌ Galat: 7704 (aage wale 0 ka kadam nahi kiya).
✅ Sahi: aage 0: padosi 3 → 3. Jawab 37704. Andaaza bhi kehta hai: 31420 se bada hona chahiye.
Galti 4: Ek kadam mein do padosi jod diye
Sawaal: 3142 × 12, saikde wala 1
❌ Galat: 1 ka double 2 + dono taraf ke digit 4 aur 3.
✅ Sahi: padosi sirf ek, right wala: 2 + 4 + carry 1 = 7.
🧠 Rule of thumb: Har kadam: double + padosi (sirf right wala) + carry. Carry 0, 1 ya 2. Aakhri kadam poora likho.
— 📌 charumam.com
🏃 Speed Drill: 15 Sawaal, Timer Ke Saath
Timer lagao. 15 sawaal, 3-digit aur 4-digit × 12. Target: 8 minute. Copy pe aage 0 lagakar, kadam ginkar karo.
- 111 × 12 = ?
- 203 × 12 = ?
- 213 × 12 = ?
- 231 × 12 = ?
- 304 × 12 = ?
- 342 × 12 = ?
- 415 × 12 = ?
- 456 × 12 = ?
- 508 × 12 = ?
- 623 × 12 = ?
- 789 × 12 = ?
- 909 × 12 = ?
- 1111 × 12 = ?
- 2013 × 12 = ?
- 4321 × 12 = ?
Mera time: ______ · Sahi: ____ / 15
Answers dekho (pehle khud karo!)
- 1332
- 2436
- 2556
- 2772
- 3648
- 4104
- 4980
- 5472
- 6096
- 7476
- 9468
- 10908
- 13332
- 24156
- 51852
Kaise kiya (kuch):
Aage 0: 0789. Ikai 9: double 9 + 9 = 18 → 8 likho, carry 1. Dahai 8: double 8 + 8 = 16, padosi 9, carry 1; 16 + 9 + 1 = 26 → 6 likho, carry 2. Saikda 7: double 7 + 7 = 14, padosi 8, carry 2; 14 + 8 + 2 = 24 → 4 likho, carry 2. Aage wala 0: padosi 7, carry 2; 0 + 7 + 2 = 9 → 9 likho (aakhri kadam). Jawab: 9 | 4 | 6 | 8 → 9468.
Aage 0: 0909. Ikai 9: double 9 + 9 = 18 → 8 likho, carry 1. Dahai 0: double 0 + 0 = 0, padosi 9, carry 1; 0 + 9 + 1 = 10 → 0 likho, carry 1. Saikda 9: double 9 + 9 = 18, padosi 0, carry 1; 18 + 0 + 1 = 19 → 9 likho, carry 1. Aage wala 0: padosi 9, carry 1; 0 + 9 + 1 = 10 → 10 likho (aakhri kadam). Jawab: 10 | 9 | 0 | 8 → 10908.
— 📌 charumam.com
⏰ One-Minute Challenge
Sirf 1 minute (60 second). Timer lagao, aur jitne ho sakein utne sawaal mann mein (bina copy ke) karo. Sirf jawab likhna hai.
- 100 × 12 = ?
- 120 × 12 = ?
- 201 × 12 = ?
- 212 × 12 = ?
- 300 × 12 = ?
- 312 × 12 = ?
- 400 × 12 = ?
- 410 × 12 = ?
- 121 × 12 = ?
- 1001 × 12 = ?
| Rating | Kitne sahi, kitne time mein |
|---|---|
| 🌱 Beginner | 60 second mein 5 se 7 sahi. Badhiya shuruaat! |
| 🚀 Pro | 60 second mein 8 ya 9 sahi |
| 🏆 Champion | 10 mein 10 sahi, 60 second ke andar |
Answers dekho
- 1200
- 1440
- 2412
- 2544
- 3600
- 3744
- 4800
- 4920
- 1452
- 12012
Dhyaan: 120 × 12: 12 × 12 = 144 (012 → 4, 4, 1), phir peeche 0 → 1440. 400 × 12: 4 × 12 = 48, peeche 00 → 4800.
Aage 0: 01001. Ikai 1: double 1 + 1 = 2 → 2 likho. Dahai 0: double 0 + 0 = 0, padosi 1; 0 + 1 = 1 → 1 likho. Saikda 0: double 0 + 0 = 0, padosi 0; 0 + 0 = 0 → 0 likho. Hazaar 1: double 1 + 1 = 2, padosi 0; 2 + 0 = 2 → 2 likho. Aage wala 0: padosi 1; 0 + 1 = 1 → 1 likho (aakhri kadam). Jawab: 1 | 2 | 0 | 1 | 2 → 12012.
5 se kam sahi? Koi baat nahi! Trick wala section ek baar aur padho aur kal phir try karo. Har din thoda better, bas yahi chahiye. 💪
— 📌 charumam.com
📝 10 MCQs (Har Option Ka Kaaran)
MCQ matlab ek sawaal ke chaar jawab (options) diye hote hain, unme se ek sahi chunna hai.
Q1. 3142 × 12 = ?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (b) 37704
- (a) galat ❌: 34562: double nahi kiya, sirf digit + padosi; yeh 3142 × 11 hai.
- (b) sahi ✅: 03142: 4; 8 + 2 = 10 (0, carry 1); 2 + 4 + 1 = 7; 6 + 1 = 7; 0 + 3 = 3 → 37704.
- (c) galat ❌: 37604: dahai ka carry 1 saikde mein nahi joda (2 + 4 = 6 likha).
- (d) galat ❌: 7704: aage wale 0 ka kadam bhool gaye.
Q2. 899 × 12 = ?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (a) 10788
- (a) sahi ✅: 0899: 18 (8, c1); 18 + 9 + 1 = 28 (8, c2); 16 + 9 + 2 = 27 (7, c2); 0 + 8 + 2 = 10 → 10788.
- (b) galat ❌: 8578: carry bilkul nahi jode.
- (c) galat ❌: 788: aage wale 0 ka kadam bhool gaye (aur 10 ka 1 bhi).
- (d) galat ❌: 9889: double nahi kiya; yeh 899 × 11 hai.
Q3. × 12 ke niyam mein sabse bada carry kitna ho sakta hai?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (d) 2
- (a) galat ❌: 1 nahi: 899 × 12 mein 28 aata hai, carry 2.
- (b) galat ❌: 3 ke liye jod 30 chahiye, par sabse bada jod 29 hai.
- (c) galat ❌: 9 kabhi nahi: carry jod ka pehla digit hai, aur jod 29 se upar nahi jaata.
- (d) sahi ✅: Sabse bada jod 18 + 9 + 2 = 29, to carry 2 tak.
Q4. 2005 × 12 = ?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (c) 24060
- (a) galat ❌: 4060: aage wale 0 ka kadam bhool gaye.
- (b) galat ❌: 22055: double nahi kiya; yeh 2005 × 11 hai.
- (c) sahi ✅: 02005: 10 (0, c1); 0 + 5 + 1 = 6; 0 + 0 = 0; 4 + 0 = 4; 0 + 2 = 2 → 24060.
- (d) galat ❌: 24000: dahai ke 0 pe padosi 5 aur carry 1 bhool gaye.
Q5. 467 × 12 mein saikde wale 4 ka kadam kya hai? (Dahai mein jod 20 aaya tha, to carry 2)
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (b) 8 + 6 + 2 = 16
- (a) galat ❌: 14: carry 2 bhool gaye.
- (b) sahi ✅: 4 ka double 8, padosi 6 (right wala), carry 2 → 16: 6 likho, 1 carry. Aakhri kadam 0 + 4 + 1 = 5. Jawab 5604.
- (c) galat ❌: 17: padosi 7 le liya, par 4 ka thik right wala digit 6 hai (7 to ikai hai).
- (d) galat ❌: 12: double nahi kiya (8 ki jagah 4 liya).
Q6. 760 × 12 ka sabse aasaan raasta?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (a) 76 × 12 = 912, phir peeche 0 → 9120
- (a) sahi ✅: Peeche ka 0 alag rakho: 76 × 12 = 912, phir 0 lagao: 9120.
- (b) galat ❌: 7600 sirf × 10 hai; × 2 wala hissa (1520 = 760 × 2) chhoot gaya.
- (c) galat ❌: 912 mein peeche ka 0 bhool gaye; 760 to 76 ka 10 guna hai.
- (d) galat ❌: 7612: guna ki jagah jod kar diya.
Q7. 6789 × 12 = ?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (d) 81468
- (a) galat ❌: 74679: double nahi kiya; yeh 6789 × 11 hai.
- (b) galat ❌: 1468: aage wale 0 ka kadam bhool gaye.
- (c) galat ❌: 69258: carry bilkul nahi jode.
- (d) sahi ✅: 06789: 18 (8, c1); 16 + 9 + 1 = 26 (6, c2); 14 + 8 + 2 = 24 (4, c2); 12 + 7 + 2 = 21 (1, c2); 0 + 6 + 2 = 8 → 81468.
Q8. 4-digit number × 12 ke niyam mein kitne kadam?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (c) 5
- (a) galat ❌: 3 to kam hain; har digit ka ek kadam chahiye.
- (b) galat ❌: 12 to guna ka number hai, kadam ki ginti digits se hoti hai.
- (c) sahi ✅: 4 digit + aage wala 0 = 5 kadam.
- (d) galat ❌: 4 kadam mein aage wala 0 chhoot jaata hai, jawab adhoora.
Q9. 1111 × 12 = ?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (b) 13332
- (a) galat ❌: 11112: sirf ikai ka double kiya, baaki digits waise hi chhod diye.
- (b) sahi ✅: 01111: 2; 2 + 1 = 3; 2 + 1 = 3; 2 + 1 = 3; 0 + 1 = 1 → 13332.
- (c) galat ❌: 12221: double nahi kiya; yeh 1111 × 11 hai.
- (d) galat ❌: 3332: aage wale 0 ka kadam bhool gaye.
Q10. Andaaza: 4321 × 12 ka jawab kitne ke aas-paas?
Jawab aur kaaran dekho
Sahi jawab: (a) 43210 se thoda zyada
- (a) sahi ✅: × 12 = × 10 + thoda aur: 43210 + 8642 = 51852 (yahan 8642 = 4321 × 2), 43210 se thoda zyada.
- (b) galat ❌: 4321 to number khud hai; × 12 se bahut bada banega.
- (c) galat ❌: 432100 to × 100 hai, bahut zyada.
- (d) galat ❌: 12000 to bahut chhota; 4321 × 10 hi 43210 hai.
— 📌 charumam.com
🧠 Challenge: HOTS Aur Olympiad Style
HOTS matlab Higher Order Thinking Skills, yaani aise sawaal jinme sirf trick nahi, thoda dimaag bhi lagana padta hai. Olympiad ek maths competition (pratiyogita) hota hai.
Q1. Ek school mein 12 class hain, har class mein 456 kitaabein. Kul kitni kitaabein?
Solution dekho
456 × 12. 0456: ikai 6 + 6 = 12 → 2, carry 1. Dahai 5 ka double 10, padosi 6, carry 1: 10 + 6 + 1 = 17 → 7, carry 1. Saikda 4 ka double 8, padosi 5, carry 1: 8 + 5 + 1 = 14 → 4, carry 1. Aage 0: padosi 4 + 1 = 5. Jawab 5472.
Check: 4560 + 912 = 5472 ✅
Q2. 1 × 12 = 12, 11 × 12 = 132, 111 × 12 = 1332. Agla kya hoga? Pattern samjhao.
Solution dekho
1111 × 12 = 13332. Niyam se: har 1 ka double 2, padosi 1, to beech mein har baar 2 + 1 = 3. Ikai mein sirf 2, aur aage ke 0 pe sirf 1. Isliye 1, phir 3-3-3, phir 2.
Check: 11110 + 2222 = 13332 ✅
Q3. Ek saal = 12 mahine. Riya ki monthly pocket money ₹375 hai. Saal bhar mein kitni?
Solution dekho
375 × 12. 0375: ikai 5 + 5 = 10 → 0, carry 1. Dahai 7 ka double 14, padosi 5, carry 1: 14 + 5 + 1 = 20 → 0, carry 2. Saikda 3 ka double 6, padosi 7, carry 2: 6 + 7 + 2 = 15 → 5, carry 1. Aage 0: padosi 3 + 1 = 4. Jawab ₹4500.
Check: 3750 + 750 = 4500 ✅
Q4. Kaunsa 3-digit number × 12 karne pe sabse bada carry 2 sabse zyada baar dega: 999, 888 ya 555? Karke dekho.
Solution dekho
999 × 12: 0999 → 18 (8, c1); 18 + 9 + 1 = 28 (8, c2); 18 + 9 + 2 = 29 (9, c2); 0 + 9 + 2 = 11 → 11988. Carry 2 do baar.
888 × 12: 0888 → 16 (6, c1); 16 + 8 + 1 = 25 (5, c2); 16 + 8 + 2 = 26 (6, c2); 0 + 8 + 2 = 10 → 10656. Yahan bhi do baar.
555 × 12: 0555 → 10 (0, c1); 10 + 5 + 1 = 16 (6, c1); 10 + 5 + 1 = 16 (6, c1); 0 + 5 + 1 = 6 → 6660. Carry 2 ek baar bhi nahi.
To 999 aur 888 barabar (do-do baar), 555 mein nahi. Check: 9990 + 1998 = 11988 ✅, 8880 + 1776 = 10656 ✅, 5550 + 1110 = 6660 ✅
— 📌 charumam.com
🎯 Exam Mein Kahan Kaam Aayega?
| Exam | Kahan kaam aayega |
|---|---|
| School exam (Class 6–8) | Saal bhar ka kharcha (× 12 mahine), darjan ke bade sawaal, guna check. |
| Maths Olympiad | Pattern (111 × 12 = 1332) aur lambe guna jaldi. |
| NTSE / MAT | Mental maths aur number series. |
| SSC / Bank (aage) | Simplification mein lambe × 12. |
Shabdon ka matlab: Olympiad = school ke bachchon ki maths pratiyogita (competition). NTSE = Class 10 ke bachchon ka ek national scholarship (vazifa) exam. MAT = Mental Ability Test, yaani sochne-samajhne ki pariksha (NTSE ka ek hissa). SSC / Bank exam = badon ke sarkari naukri ke exam. Simplification = lambe hisaab ko chhota karke jawab nikaalna. Class 6–8 = school ki chhathi se aathvi kaksha.
— 📌 charumam.com
👩🏫 CharuMam Ka Tip
Mantra: “har kadam teen cheez: double, padosi, carry.” Lambe number pe ungli rakh kar chalo: ungli wala digit double, uske right wala padosi. Agle post mein × 11 aur × 12 ka mix, aur jawab check karne ke tareeke! 🚂
— 📌 charumam.com
⏱ After Timer: Ab Trick Se!
Wahi sawaal jo shuru mein kiya tha. Stopwatch phir chalu kijiye, aur is baar aaj ki trick se kijiye:
Trick se kaise karein (dekho)
Aage 0: 03142. Right se: ikai 2 ka double: 2 + 2 = 4. Dahai 4 ka double 8, padosi 2: 8 + 2 = 10 → 0 likho, 1 carry. Saikda 1 ka double 2, padosi 4, carry 1: 2 + 4 + 1 = 7. Hazaar 3 ka double 6, padosi 1: 6 + 1 = 7. Aage 0: padosi 3 → 3. Jawab 37704 ✅
| Before time | After time | Kitna tez? |
|---|---|---|
| ____ second | ____ second | Before − After = ____ second bache! |
Pehli baar mein time zyada bhi lag sakta hai, ghabraiye nahi! Nayi trick ko 3 se 4 din ki practice chahiye. Phir yeh purane tareeke se kaafi tez ho jaati hai. 🚀
— 📌 charumam.com
🤖 Aur Practice: AI Tutor Se Poochho
Neeche wali line copy kijiye aur CharuMam AI Tutor (tutor.charumam.com) mein paste kar dijiye. Tutor aapko naye sawaal dega aur galti hone pe samjhayega:
— 📌 charumam.com
❓ FAQs (Bachchon Ke Asli Sawaal)
1. Number bahut lamba ho (6-7 digit) to?
Wahi niyam, bas kadam zyada. Copy pe aage 0 lagakar karo. Har kadam sirf ek chhota jod hai.
2. Carry 3 kabhi aa sakta hai?
× 12 mein nahi. Sabse bada jod 18 + 9 + 2 = 29, to carry 2 tak hi.
3. Peeche 0 wale number (760) mein?
0 alag rakho: 76 × 12 = 912, phir peeche 0: 9120. Niyam se seedha bhi chalega.
4. Agle post mein kya hai?
Post 11.3: × 11 (digit + padosi) aur × 12 (double + padosi) ka mix, aur jawab check karne ke 3 tareeke.
— 📌 charumam.com
🟢 Recap: Aaj Kya Seekha
- Lamba number: wahi niyam, kadam = digit + 1.
- Har kadam: double + padosi (right wala) + carry.
- Carry 0, 1 ya 2 (sabse bada jod 29).
- Beech ka 0: double 0, bas padosi + carry.
- Peeche 0: alag rakho, baad mein lagao.
- Check: × 10 + × 2, ya andaaza.
— charumam.com 🎯
👉 Aage Kya?
Ab Post 11.3 mein × 11 aur × 12 ka mix: dono niyam ek saath, kaunsa kab, aur jawab check karne ke aasaan tareeke.
Koi doubt? CharuMam AI Tutor se poochho, ya comment mein likho! 💬
💛 Post Achha Laga? Like, Share, Subscribe, Follow!
Agar aaj kuch naya samajh aaya, to post ko like kijiye, apne doston aur class ke group mein share kijiye, aur roz nayi trick ke liye humein subscribe aur follow kijiye! 🙏
- 🌐 Website: charumam.com
- 🤖 AI Tutor (doubt poochho, 24×7): tutor.charumam.com
- ▶️ YouTube (subscribe): @charumamofficial
- 📸 Instagram (follow): @charumamofficial
- ✈️ Telegram: t.me/charumam
- 💬 WhatsApp Channel: CharuMam WhatsApp Channel
— 📌 charumam.com


