β Pehle Yeh Aata Hai?
Yeh post shuru karne se pehle, in teen sawaalon ko 1 minute mein khud try kijiye:
- βΉ21,000 ka 5%?
- 100% β 5% = ?
- 0.9 Γ 0.9 = ?
Answers dekho
- βΉ1050
- 95%
- 0.81
Teeno sahi? Badhiya! Compounding yaad karo: Post 11 β Growth aur Compounding.
β π charumam.com
π¬ Kahani: Papa Ka Purana TV
Papa ne βΉ21,000 ka TV khareeda tha. Ek saal baad unhone use bechne ka socha. Dukaandaar bola: βAb yeh βΉ19,950 ka hai.β
Golu naraaz: βTV to bilkul theek hai! Keemat kam kyun?β Papa ne samjhaaya: βBeta, istemaal aur umar ke saath cheezon ki keemat girti hai. Ise depreciation kehte hain.β πΊ
Kitne % giri? Aur agle saal kitni girega? Chalo dekhte hain!
β π charumam.com
π Concept: Har Saal (1 β r) Se Guna
Step 1: Depreciation kya hai?
Umar aur istemaal se kisi cheez ki value ka kam hona: gaadi, phone, machine, TV.
Step 2: Ek saal
TV βΉ21,000, 5% depreciation: kami = 5% Γ 21,000 = βΉ1050. Nayi value = βΉ19,950. Ya seedha: 95% Γ 21,000 = 0.95 Γ 21,000 = 19,950.
WHY 95%? 5% gaya, 95% bacha. β5% ghataaoβ = β0.95 se guna karoβ.
Step 3: Kai saal: baar-baar guna
Har saal ghatti hui nayi value pe hi % lagta (compounding jaisa, par ulta):
Value = p(1 β r)α΅
Step 4: Gaon ki aabaadi
Gaon mein 1250 log, har dashak (10 saal) 10% kam. 1250 β 1125 β 1012.5 (β 1013) β 911.25 (β 912). Teen dashak baad lagbhag 910.
1250 Γ 0.9 Γ 0.9 Γ 0.9 = 1250 Γ 0.729 = 911.25 β
WHY 30% nahi ghata? 3 Γ 10% = 30% ghata hota to 875 bachte. Par har baar 10% chhote number ka, to kul kami 27.1% hi.
Step 5: Growth vs decline
Growth: Γ (1 + r) baar-baar. Decline: Γ (1 β r) baar-baar. Ek hi soch, ulti disha!
β π charumam.com
π Deep Concept: Kabhi Zero Nahi Hota
Har saal 10% kam: 0.9, 0.81, 0.729β¦ value chhoti hoti jaati par kabhi zero nahi. (Ch 4 ke fractals jaisa: (8/9)βΏ!)
Isliye companies kabhi-kabhi doosra tareeka bhi use karti: har saal same rakam kam (seedhi line), taaki kuch saal mein value zero (ya scrap value) ho jaaye. Do tareeke, do kahaniyaan. π
sirf charumam.com readers ke liye π
βοΈ Solved Examples
Example 1 (Easy): Phone βΉ15,000, 20% depreciation, 1 saal?
0.8 Γ 15,000 = βΉ12,000.
WHY sahi hai? βΉ3000 kam = 20% β
π charumam.com
Example 2 (Medium): Usi phone ki 2 saal baad value?
15,000 Γ 0.8 Γ 0.8 = 15,000 Γ 0.64 = βΉ9,600.
WHY sahi hai? Doosre saal βΉ2400 kam (βΉ12,000 ka 20%) β
π charumam.com
Example 3 (NCERT style): Gaon 1250, har dashak 10% kam. 2 dashak baad?
1250 Γ 0.81 = 1012.5 β 1013.
WHY sahi hai? 1125 ka 10% = 112.5 kam β
π charumam.com
Papa ka mantra: βGhatna ho to (1 β r) se guna, baar-baar!β π
β π charumam.com
π Real Life Mein
- π Gaadi: naye se purani hote hi keemat giri.
- π± Phone/laptop: naya model aate hi purane ki value giri.
- π Machinery: businesses har saal depreciation ka hisaab rakhte.
- ποΈ Gaon se pravaas: aabaadi % se ghatna.
β π charumam.com
π§ Kab Use Karein, Kab Nahi
| Situation | Kya karein | Kyun |
|---|---|---|
| Har saal % se kam | β p(1 β r)α΅ | Naye value pe % |
| Teen saal 10% = 30% kam | β Galat | 27.1% kam |
| Ek saal | β (1 β r) Γ p | 95% bacha |
| Same rakam har saal kam | β Seedhi line (alag tareeka) | Linear |
β π charumam.com
βββ Worked Mistake
Sawaal: Bike βΉ50,000, har saal 10% depreciation. 2 saal baad?
β Galat: β20% kam β βΉ40,000.β
Galti kya hai? Doosre saal 10% βΉ45,000 ka lagta β
β Sahi: 50,000 Γ 0.81 = βΉ40,500.
sirf charumam.com pe milenge!
π 10 MCQs
Q1. TV βΉ21,000, 5%, 1 saal?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: 0.95 Γ 21,000 β
- (b) galat: Andaaza.
- (c) galat: Kami.
- (d) galat: Badha diya.
Q2. Depreciation formula?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: Sahi β
- (b) galat: Growth.
- (c) galat: Nahi.
- (d) galat: Nahi.
Q3. 10% kam = kis se guna?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: Sahi β
- (b) galat: Kami ka hissa.
- (c) galat: Badhna.
- (d) galat: Nahi.
Q4. Gaon 1250, 3 dashak 10%?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: 1250 Γ 0.729 β
- (b) galat: 30% seedha ghata diya.
- (c) galat: Ek dashak.
- (d) galat: Nahi.
Q5. 3 baar 10% kam = kul?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: 1 β 0.729 β
- (b) galat: Nahi.
- (c) galat: Growth ka.
- (d) galat: Nahi.
Q6. Phone βΉ15,000, 20%, 2 saal?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: Γ 0.64 β
- (b) galat: 40% seedha.
- (c) galat: Ek saal.
- (d) galat: Nahi.
Q7. Kya value kabhi zero (% wale tareeke se)?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: Hamesha thoda bachta β
- (b) galat: Nahi.
- (c) galat: Nahi.
- (d) galat: Pata hai.
Q8. Bike βΉ50,000, 10%, 2 saal?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: Γ 0.81 β
- (b) galat: Seedha 20%.
- (c) galat: Ek saal.
- (d) galat: Nahi.
Q9. Depreciation kyun?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: Sahi β
- (b) galat: Ulta asar.
- (c) galat: Nahi.
- (d) galat: Nahi.
Q10. 20% kam phir 20% badha (βΉ100)?
Solution dekho
Sahi jawab: (a)
- (a) sahi: 100 Γ 0.8 Γ 1.2 β
- (b) galat: Nahi.
- (c) galat: Nahi.
- (d) galat: Nahi.
β π charumam.com
β FAQs (Bachchon Ke Asli Sawaal)
1. Depreciation aur discount mein farak?
Discount dukaandaar deta; depreciation umar se value girna.
2. Har cheez depreciate hoti?
Nahi; zameen, sona aksar badhte (appreciate).
3. Aabaadi pe depreciation?
Shabd βdeclineβ; formula wahi.
4. Rounding?
Logon ki ginti poori: 1012.5 β 1013.
5. Kya rate badal sakta?
Haan; har saal alag rate se guna karo.
6. Seedhi line wala?
Har saal fixed rakam kam; aage padhoge.
β π charumam.com
ποΈ Practice Zone (12 Sawaal)
Q1. Easy βΉ10,000, 10%, 1 saal?
Solution dekho
βΉ9,000.
Q2. Easy βΉ10,000, 10%, 2 saal?
Solution dekho
βΉ8,100.
Q3. Easy 5% kam ka guna?
Solution dekho
0.95.
Q4. Easy Car βΉ5,00,000, 15%, 1 saal?
Solution dekho
βΉ4,25,000.
Q5. Medium Machine βΉ80,000, 25%, 2 saal?
Solution dekho
80,000 Γ 0.5625 = βΉ45,000.
Q6. Medium Aabaadi 20,000, 5% saalana kam, 2 saal?
Solution dekho
20,000 Γ 0.9025 = 18,050.
Q7. Medium Value 1 saal baad βΉ27,000, rate 10%. Shuru?
Solution dekho
27,000 Γ· 0.9 = βΉ30,000.
Q8. NCERT style TV βΉ21,000, 5% depreciation.
Solution dekho
βΉ19,950.
Q9. NCERT style Gaon 1250, 10%/dashak, teen dashak.
Solution dekho
β 911 (lagbhag 910).
Q10. Medium Laptop βΉ60,000, 2 saal mein βΉ48,600. Rate?
Solution dekho
48,600 Γ· 60,000 = 0.81 β 10%.
Q11. Medium Kitne % kul kami (20% do baar)?
Solution dekho
1 β 0.64 = 36%.
Q12. NCERT style Growth aur decline formula mein farak?
Solution dekho
(1 + r) vs (1 β r).
β π charumam.com
π§ HOTS (Sochne Wale Sawaal)
Q1. 10% kam phir 10% badhe: wapas same?
Solution dekho
0.9 Γ 1.1 = 0.99 β 1% kam.
Q2. Value aadhi kab (10% saalana)?
Solution dekho
0.9βΆ β 0.53, 0.9β· β 0.48 β 7 saal mein aadhi se kam.
Q3. 50% do baar kam vs 100% ek baar?
Solution dekho
0.25 bacha vs 0 bacha.
Q4. Rate double karne se kami double?
Solution dekho
Pehle saal haan, baad mein nahi.
sirf charumam.com pe milenge!
π Olympiad Corner
Q1. Car 3 saal mein βΉ7,29,000, 10% saalana. Shuru?
Solution dekho
7,29,000 Γ· 0.729 = βΉ10,00,000.
Q2. Kab value 1/4 se kam (20% saalana)?
Solution dekho
0.8βΆ β 0.26, 0.8β· β 0.21 β 7 saal.
Q3. Pehle saal 20%, doosre 10% kam: kul?
Solution dekho
0.8 Γ 0.9 = 0.72 β 28%.
Q4. Aabaadi 10% kam phir kitne % badhe to wapas?
Solution dekho
1/0.9 β 1.111 β 11.1%.
sirf charumam.com readers ke liye π
π CharuMam Motivation
TV ki value giri, par uski yaadein nahi! πΊ
Cheezon ki keemat ghatti hai, par gyaan ki keemat har saal badhti hai. Isliye cheezon se zyada seekhne mein nivesh karo! π
β π charumam.com
π’ Master Recap
- Depreciation = umar/istemaal se value kam.
- Ek saal: Γ (1 β r) (5% kam = Γ 0.95).
- Kai saal: p(1 β r)α΅.
- 3 baar 10% kam = 27.1% kam (30% nahi).
- Growth Γ (1 + r), decline Γ (1 β r).
β charumam.com π―
π Aage Kya?
Ab dimaag ghumaane wale sawaal: 30% + 20% discount = 50%? 120% kya hai? Agle post mein Tricky Percentages! π§©
Koi doubt? CharuMam AI Tutor se poochho, ya comment mein likho! π¬
